SAMOS-ONLINE * Η ιστορία της Σάμου

Η ιστορία της Σάμου (6000 πΧ – σήμερα)

Σχετικά με τη γεωλογική προέλευση του νησιού δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία. Είναι όμως σίγουρο ότι αποτελούσε μέρος της ηπειρωτικής ενδοχώρας (σημερινή Τουρκία). Οστά ζώων που συναντιούνταν μόνο στην ενδοχώρα έχουν βρεθεί στη Σάμο. Διάφορα τέτοια ευρήματα μπορεί να δει κανείς αν επισκεφτεί το παλαιοντολογικό μουσείο στους Μυτιληνιούς.

6000 – 3000 πΧ
Στην περιοχή ανάμεσα στο σημερινό Πυθαγόρειο και το χωριό Ηραίον έχουν βρεθεί χαρακτηριστικά πέτρινα εργαλεία που κατατάσσονται χρονολογικά σ’ αυτή την εποχή. Αρχικά οι Σάιες και αργότερα οι Πελασγοί φέρονται ως οι πρώτοι κάτοικοι της περιοχής.

3000 – 1900 πΧ
Σε αυτό το διάστημα εγκαταστάθηκαν Κάρες και Λέλεγες στην περιοχή του Ηραίου. Στις ανασκαφές του ναού της Ήρας ανακαλύφθηκαν μέρη οικημάτων και εργαλεία προϊστορικής χρονολόγησης, τα οποία αποδίδονται σε αυτούς τους λαούς. Η Σάμος ονομαζόταν αυτή την περίοδο Μάκαρος.

1500 πΧ
Οι Κρήτες της μινωικής εποχής εποίκησαν αυτή την περίοδο πολλά νησιά του Αιγαίου (μεταξύ άλλων και τη Σάμο) και κατέστρεψαν τους υπάρχοντες πολιτισμούς.

1400 πΧ
Όπως πολλοί πολιτισμοί πριν από αυτόν έτσι και ο Μινωικός κατέρρευσε. Στη θέση του αναδύθηκε ο Μυκηναϊκός ο οποίος σύντομα επικράτησε σε ολόκληρο το Αιγαίο. Ο Αγκαίος έφτασε πρώτος στη Σάμο περίπου το 1360 πΧ και ίδρυσε την πόλη ΣΑΜΗ. Ήταν ο πρώτος Βασιλιάς της Σάμου και πέρασε τον τίτλο του στον τρίτο γιό του Σάμο.

1300 πΧ
Κι άλλοι έποικοι καταφθάνουν στη Σάμο. Κατά τη διάρκεια της μεγάλης μετανάστευσης των λαών περνάει το νησί υπό την κυριαρχία της Λέσβου. Τελικά ήρθαν και έποικοι από την Επίδαυρο ενώ λέγεται ότι και διωγμένες Αμαζόνες υπό τον βασιλιά τους Λεογόρα εγκαταστάθηκαν στο νησί.

900 πΧ
Φτάνουν οι Ίωνες, διωγμένοι από τους Δωριείς, ως οι τελευταίοι έποικοι της Σάμου για αυτήν την περίοδο. Για τον συγκεκριμένο αιώνα καθώς και για τον ακόλουθο πολύ λίγα μας είναι γνωστά για το νησί. Ακόλουθα με τον Ηρόδοτο, τον «πατέρα της Ιστορίας», ανήκει η Σάμος ήδη από το 800 πΧ στην Πανιώνιο Συμμαχία.

700 πΧ

Αναφορές αυτής της περιόδου μας επιτρέπουν να διαπιστώσουμε την οικονομική και στρατιωτική άνοδο της Σάμου. Υπήρχαν εμπορικές σχέσεις με την Κιλικία, τη Συρία αλλά και με την Ιβηρική χερσόνησο. Η εξέλιξη του νησιού σε θαλάσσια υπερδύναμη θα το οδηγούσε μέσα στους ακόλουθους αιώνες σε μεγάλο πλούτο και θα επέκτεινε σημαντικά το χώρο επιρροής του. Υπήρχαν πολυάριθμες αποικίες του σε όλη τη Μεσόγειο.

550 – 520 πΧ
Pythagoras

Υπό τη διοίκηση του Πολυκράτη εξελίχθηκε η Σάμος σε πνευματικό επίκεντρο του ελληνικού κόσμου. Στην αυλή του συγκεντρώθηκαν επιστήμονες, αρχιτέκτονες και καλλιτέχνες. Υπήρξαν όμως και εξαιρέσεις. Η σχέση του Πολυκράτη με τον φιλόσοφο Πυθαγόρα ήταν τόσο τεταμένη, ώστε ο Πυθαγόρας αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη Σάμο.

Τα περισσότερα αξιοθέατα του νησιού προέρχονται από αυτή την περίοδο (πχ Ο ναός της Ήρας, το τείχος της αρχαίας πόλης της Σάμου και το Ευπαλίνιο όρυγμα). Η κυριαρχία του Πολυκράτη έληξε με τη δολοφονία του από τους Πέρσες.

520 – 480 πΧ
Η Σάμος βρίσκεται υπό Περσική κυριαρχία. Μετά την ήττα των Περσών κατά τη ναυμαχία της Μυκάλης ελευθερώνεται το νησί ξανά.

480 – 130 πΧ
Έως το 440 πΧ αποτελεί η Σάμο βασικό μέλος της Αθηναϊκής συμμαχίας. Δημιουργούνται όμως προστριβές λόγω της απολυταρχικής πολιτικής της Αθήνας. Οι προστριβές αυτές καταλήγουν στην εξέγερση των ολιγαρχικών του νησιού. Η απάντηση της Αθήνας (336 πΧ) ήταν η κατάληψη και ολοκληρωτική ερήμωση του νησιού. Οι κάτοικοι του νησιού εκδιώχθηκαν και μόλις το 332 πΧ επί Μέγα Αλεξάνδρου μπόρεσαν να επιστρέψουν χωρίς όμως να αποκτήσουν ξανά πολιτική και οικονομική ανεξαρτησία.

130 πΧ – 390 μΧ
Σε αυτή την περίοδο αποτελεί η Σάμος μέρος της Ρωμαϊκής επαρχίας της Ασίας. Η Κλεοπάτρα και ο Αντώνιος επισκέπτονται το νησί ενώ αργότερα και ο Οκταβιανός. Το έτος 58 μΧ έρχεται στο νησί και ο Απόστολος Παύλος.

390 – 1470
Στη διάρκεια αυτών των αιώνων και ιδιαίτερα τον 11ο αιώνα υποφέρει η Σάμος από πολυάριθμες καταλήψεις και λεηλασίες. Μεταξύ των κατακτητών του νησιού συγκαταλέγονται Γότθοι, Ούννοι, Τούρκοι, πειρατές του Αιγαίου, Σταυροφόροι, Βενετοί και Γενουάτες.

1470 – 1570
Η Σάμος καταλαμβάνεται τελειωτικά από τους Τούρκους και οι κάτοικοι εγκαταλείπουν το νησί. Εκτός από περίπου 40 οικογένειες, οι οποίες έχουν αποτραβηχτεί στους ορεινούς όγκους Άμπελο (Καρβούνη) και Κέρκη είναι το νησί εντελώς ακατοίκητο αυτό το διάστημα. Το 1562 ένας τουρκικός στόλος αιφνιδιασμένος από καταιγίδα προσαράζει στα νότια του νησιού (κοντά στο σημερινό Ηραίο). Ο Τούρκος ναύαρχος Κιλίτζ Αλή Πασάς ενθουσιάζεται και ξαφνιάζεται από την ομορφιά και την καρπερότητα του νησιού - καθώς όμως και από το γεγονός ότι ένας τέτοιος τόπος παραμένει ακατοίκητος. Ο τιμονιέρης του ο οποίος κατάγεται από την Πάτμο, του εξηγεί το παράδοξο. Ο Κιλίτζ Αλή Πασάς αποφασίζει να μεσολαβήσει στο σουλτάνο για τον νέο εποικισμό του νησιού.

Τελικά όχι μόνο το κατάφερε, αλλά επιπλέον έλαβε η Σάμος και προνόμια που ως τότε δεν είχαν παραχωρηθεί ποτέ από την οθωμανική αυτοκρατορία. Το νησί αποκτά αυτόνομη διοίκηση και εκτός από έναν εκπρόσωπο του σουλτάνου και μικρό στρατιωτικό τμήμα δεν επιτρέπεται σε Τούρκους να εγκατασταθούν. Λίγο- λίγο επιστρέφουν οι Σάμιοι, ή μάλλον οι απόγονοί τους στο νησί.

1570 – 1820
Η Σάμος επανακάμπτει σιγά-σιγά. Τα περισσότερα χωριά που υπάρχουν σήμερα ιδρύθηκαν αυτήν την περίοδο.

Κατά τον Ρώσο-τουρκικό πόλεμο καταλαμβάνεται η Σάμος το 1771 από τους ορθόδοξους Ρώσους, τους οποίους οι Σάμιοι υποδέχονται ως ελευθερωτές από τους Τούρκους. Όμως η κυριαρχία των Ρώσων δεν διαρκεί πολύ και η Σάμος ξαναπερνάει σε τουρκική κατοχή. Τα δικαιώματα και προνόμια που είχε αποκτήσει το νησί επί βασιλείας του Σουλεϊμάν του 2ου περιορίζονται όλο κα περισσότερο από τους Τούρκους στα χρόνια πριν την επανάσταση.

1821 – 1832
Lykourgos Logothetis

Η Σάμος παίζει σημαντικό ρόλο κατά την επανάσταση του Ελληνισμού κατά των Τούρκων. Την 18^η Απριλίου 1821 υψώνει ο καπετάν Κωνσταντίνος Λαχανάς στο Βαθύ τη σημαία της επανάστασης. Ο επαναστάτης Λυκούργος Λογοθέτης και ο επίσκοπος Κύριλλος κηρύττουν και επίσημα την επανάσταση κατά των Τούρκων.

Στο ζενίθ του φτάνει ο επαναστατικός αγώνας στη Σάμο την 6η Αυγούστου 1824 με την σχεδόν ολοκληρωτική καταστροφή του τουρκικού στόλου στο στενό της Μυκάλης κοντά στο Πυθαγόρειο. Από εδώ και στο εξής περνάει ο έλεγχος του Αιγαίου στα ελληνικά πλοία, τα οποία και αποκλείουν την αποστολή συμμαχικής βοήθειας προς τους Τούρκους.

Μετά τη νικηφόρα έκβαση του απελευθερωτικού αγώνα υπογράφεται την 3η Φεβρουαρίου 1830 η συνθήκη του Λονδίνου με την οποία αναγνωρίζεται το νέο ελληνικό κράτος. Η Σάμος όμως βρίσκεται εκτός των γεωγραφικών ορίων και ο αγώνας της ανεξαρτησίας συνεχίζεται για τους Σαμιώτες. Κοντά στο Καρλόβασι λαμβάνει χώρα νέα ναυμαχία από την οποία οι Έλληνες βγαίνουν και πάλι νικητές. Θεωρητικά όμως η Σάμος συνεχίζει να βρίσκεται υπό την εξουσία του Σουλτάνου Μαχμούτ του 2ου. Αυτός όμως μετά από πιέσεις των Μεγάλων Δυνάμεων Γαλλίας, Αγγλίας και Ρωσίας αναγκάζεται να αναγνωρίσει την 10^η Δεκεμβρίου 1832 μία ευρεία αυτονομία του νησιού και παραχωρεί υψηλότατα προνόμια. Η Σάμος γίνεται Ηγεμονία. Ο Σουλτάνος ορίζει μεν τον άρχοντα – διοικητή του νησιού, όμως αυτός οφείλει να είναι χριστιανός ορθόδοξος. Οι Σαμιώτες ήταν τόσο «ενθουσιασμένοι» με την νέα εξέλιξη ώστε ο πρώτος Ηγεμόνας τους επιβλήθηκε μόνο με την ισχύ των όπλων.

1833 – 1913
Themistoklis Sofoulis

Τον καιρό της Ηγεμονίας έγιναν διάφορες εξεγέρσεις των κατοίκων του νησιού, μια και μερικοί από τους άρχοντες προσπάθησαν να εκμεταλλευθούν τα προνόμια για προσωπικό τους όφελος. Μερικοί όμως είχαν θετική επίδραση στη Σάμο. Η νεοϊδρυθείσα πόλη της Σάμου γίνεται πρωτεύουσα και έτσι χάνει τον τίτλο αυτό η Χώρα που ήταν έδρα της Κυβέρνησης του νησιού από το 1675.

Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης αγωνίζεται ως βουλευτής από το 1900 για την λήξη της τουρκικής κυριαρχίας στην ιδιαίτερη πατρίδα του Σάμο. Η σαμιακή βουλή καταργεί την 11^η Νοεμβρίου 1912 κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων το καθεστώς της ηγεμονίας και κηρύττει την ένωση με το ελληνικό βασίλειο. Επίσημα αναγνωρίζεται η ένωση την 23^η Μαρτίου 1913.

1914 – σήμερα
Με την παραγωγή και επεξεργασία καπνών και δερμάτων (τα ερείπια των βυρσοδεψείων μπορεί να δει κανείς στο Καρλόβασι) αναπτύσσεται πάλι σιγά-σιγά η Σάμος οικονομικά. Ο 2ος Παγκόσμιος Πόλεμος επιφέρει την μάλλον μεγαλύτερη καταστροφή της νεότερης Ιστορίας για το νησί. Λόγω του αποκλεισμού αναγκάζονται οι βιοτεχνίες καπνών και δερμάτων να κλείσουν και έτσι χάνονται οι κυριότερες πηγές εισοδήματος. Την 21^η Νοεμβρίου 1941 βομβαρδίζουν γερμανικά αεροπλάνα το Πυθαγόρειο και την Πόλη της Σάμου. Αρχίζει η εισβολή των γερμανικών στρατευμάτων. Η απελευθέρωση επιτυγχάνεται την 5^η Οκτωβρίου 1944. Η κρίσιμη κατάσταση του πληθυσμού όμως συνεχίζεται.

Ο εμφύλιος πόλεμος 1947 – 1949 αφήνει τα βαθιά σημάδια του και στη Σάμο. Η οικονομία βρίσκεται σε πολύ άσχημη κατάσταση κι έτσι πολλοί κάτοικοι αναγκάζονται να μεταναστεύσουν. Μόλις το 1974 μετά την επιστροφή της Δημοκρατίας, αρχίζει να σταθεροποιείται η οικονομία.

Με την ανάπτυξη του τουρισμού επιστρέφει και μία σχετική ευημερία. Με ένα ποσοστό περίπου 72% του ακαθάριστου κοινωνικού προϊόντος αποτελεί σήμερα ο τουρισμός τον σημαντικότερο οικονομικό παράγοντα της Σάμου.